سه‌رپه‌ڕ نووسه‌ران ‌ سیاسی ئه‌زمونی‌خه‌بات هـونــه‌ر تـه‌نــز وتووێژ فارسی پێوه‌ندی

هێرشی توركیه بۆ سه ر "ده وڵه تی ڕێكبه ری"كورد

سه ركوتكردنی باڵی سیاسی شوڕشی كورد، عه سكه‌ره كانی پ ك ك به هێز ده‌كا

ریپۆرتاژ

دیاربه كر

ناردراوه ی تایبه تی

ڕۆژنامه ی لو مۆند یه كشه ممۆ ٤ دوو شه ممۆ ٥ ی دیسامبری ٢٠١١

وه رگێڕ : عه زیز ماملێ

كۆ مه ڵێك پێره ژنی كورد كه پۆلێك زارۆكیان به ده وره وه یه، رێگایان داگرتۆ به ره و سالۆنی دادگای جینایی ژماره ٦ له ژێر زه وی مه حكه مه ی دیاربه كر واته" پایته ختی" ناوچه ی كورد له توركیه۔

سه ربازێك پالیانپێوه ده نێ بۆ لای كورسێكان كه له قوژبنی سالۆنه كه یه و به قه د مه یدانێكی تۆپی پێ گه وره یه و به سه ریان دا ده نه ڕڕێنێ :"زوو كه ن دانیشن"

سێ خوێندكاری زانكۆ ی تاوانباریان هێناوه ته به ر ده م دادوه ر به تاوانی "گرێدراوه یی به ڕێكخراوێكی تیرۆریست"، ٢٠ سه رباز پاسه وانیان لێ ده كه ن۔ ماڵباتی ئه و تاوانبارانه كه وتوونه ته جم و جۆڵ بۆ ئه وه كه ته نیا چاو ێكیان پێیان بكه وێت، به ڵام عه سكه ره كان به رگریان لێ ده كه ن۔ له پاش دادوه ری یه كی چه ند د ه قیقه یی، زیندانێكان به د ه ستی به ستراوه ده گه رێنه وه ناو زیندانێك كه له باری ئه منییه وه فره پاراستنی له ده كرێ۔

ئه وگه نجه كوردانه به تاوانی به شداریكردن له خۆ پیشاندانێك كه بۆ رێز گرتن له هاڤالێكیان به ناوی ئایدین ئه رده م خوێندكاری به شی ڕیازی به گووله یه ك له ناو پشتی دا، به ده ستی پۆلیسێك له ناو ماڵی خوێندكارانی زانكۆ له ساڵی ٢٠١٠هاته كوشتن، دادوه ری ده كرێن۔ دایك و باوكی ئه و خوێندكارانه ش له ژێر دادوه ری دان به تاوانی ئه وه كه به نووسینی وشه ی شه ره ف و شانازی له سه ر گڵكۆی كوڕه كه یان، ڕیزیان لێ گرتۆ۔

به درێژایی ڕۆژ، ئه وانه كه گومانی تاوانی سیاسی یان له سه ره، دێنه به ر ئه و دادگایه تایبه تی یه ۔ هولیا گوڵ به هار، پارێزه ری بوسرا ئه رسانلی كه مامۆستای علوومی سیاسی یه له زانكۆ و ڕۆژی یه كی نۆڤامبری ئه و ساڵ له شاری ئیستانبوڵ به تاوانی ئه وه كه كونفرانسێكی بۆ نوێنه رانی هه ڵبژاردراوی حیزبه قانوونێكه ی كورد ب د پ ( حیزبی ئاشتی و دیموكراسی ) داوه، حه بس كراوه، دبێژێ : "دادگا ده وری سیناریۆیه كی سیاسی هه یه كه پێشتر ئاماده كراوه".

له هه ڵبژاردنه كانی به له دیه ی ساڵێ ٢٠٠٩ كه ب د پ زۆربه ی ده نگه كانی له ناوچه ی كورد به ده ست هێنا، ٩٠٠٠كه س له خه ڵک واته هه ڵبژاردراوو چالاكوانی سیاسی ورووناكبیر، گیراون به بوختانی پێوه ندی له گه ڵ ك ج ك (یه كیه تی خه ڵكی كوردستان) كه ڕێكخراوێكی ڵێڵی نیوه نهێنی یه كه ستروكتوری مه ده نی و سیاسی پ ك ك ( پارتی كرێكارانی كوردستانه)۔ ئه وه سه ره تا ی ده زگای ئیداری خودموختاره كه كۆماری جیانه كراوه ی تورك شه رری له گه ڵ ده كا.

به ڵام به ناوی به ر به ره كانی له گه ڵ تیرۆریزم، ته واوه تی كۆ مه ڵگای كورد ه كه تاوانبار ده ناسرێ۔

دایكێك له رێره وی دادگا هاوار ده كا : " چاو لێ ده كه ن!، ئه وه یه عه داڵه تی تورك " مێرده كه ی به تاوانی به شداریكردن له خۆ پیشاندانێكی قانوونی ماوه ی نۆ مانگه گیراوه۔ " به ئێمه ده ڵین تیرۆریست۔ زۆر چاكه، به ڵی ئیمه گشتمان تیرۆریستین۔ هه موومان ده بین به تیرۆریست ئه گه ر ئاوا بچێته پێش۔"

كوڕێكی كه م ته مه ن كه مامی گیراوه ڕاده گه یێنیت "هیچ به ڵگه یه كیان له ده ست دا نیه، دادوه رییه كی به ته واوی سیاسی یه". له سه ر ته له یفونه ده ستی یه كه ی وێنه ی ئامۆزاكه ی نیشان ده دا ۔ " به هه شت ساڵ حه بس مه حكووم كراوه هه ر كه وای زانی، ڕۆیشت بۆ سه ر چیاكان۔ ئه وانه ی كه ده رفه تی ڕۆیشتن بۆ ئورووپایان نیه ده چن ده بن به گریلا۔"

توند و تیژی دادوه ری به رامبه ر به كۆمه ڵگای سیاسی كورد بۆته هۆی پته و بوونی باڵی عه سكه ری بزووتنه وه كه۔ عه بدوللا ده میر باش، شاره وانی گه ڕه كی ناوه ندی دیار به كر كه ئه ویش تاوانی ئه ندامی ك ج ك له سه ریه تی به ڵام به هۆی نه خۆشی ئازاده، هاوار ده كا :" حكوومه ت قسه له چاره سه ری ده كا، به ڵام هه موو به ر پرسانی سیاسی ده خاته ناو زیندان۔ هیچ چه كێك نه دۆزراوه ته وه، هه موویان له به ر بیر و باوه ڕیان گیراون ۔ ئێمه ده بێ ئه و ئازادێمان هه بێت كه داوای كوردستانێكی سه ر به خۆش بكه ین ئه گه رله رێگای توند و تیژی وه نه بێ۔

له سه ر میزه كه ی داواكاریی یه كی تازه ی دادوه ری به ر چاو ده كه وێ۔ زیاتر له ٢٠ دادوه ری، یان پرۆسه ی حقوقی له پێش ئاغای ده میر باش دایه كه مه ترسی ٢٤٢ ساڵ حه بسی لێ ده كه وێته وه سه باره ت به هه لوێست سیاسێكانی و هه ر وه ها چالاكێكانی بۆ خوێندن به زمانی كه مایه تێ نه ته و ه یی یه كان ۔

ئه و هه ر وه ها ڕاده گه ێێنێ : " ئه و گرتن و حه بس كردنانه له دواڕۆژی ئاگر به سی پ ك ك ده ستی پیكرد۔ ئه وه په یامی حكوومه ته بۆ كورده كان كه بایه خێك بۆ كرده وه ی سیاسی دانانێ۔ له ساڵی ٢٠٠٩ وه ، لانی كه م ٢٠٠٠ كه س له گه نجه كان په یوه ست بوون به ڕیزه كانی پ ك ك۔ له وانه یه كێكیان كوری منه۔ نه متوانی به ری بگرم".

له به رامبه ردا هێرشه كانی توندی پ ك ك له مانگی ژووه نه وه زیادیان كردۆ : كه مین نانه وه له سه ر سنووری عێراق كه له مانگی ئۆكتۆبر له چوكورچا بوو به هۆی كوشتنی ٢٤ سه رباز۔ هه ر وه ها كرده وه ی تیرۆریستی كوێرانه له به نگۆڵ كه ژنێك خۆی له به ر بنكه ی ئا ك پ واته حیزبی ده سه ڵاتدار ته قانده وه۔ له ئیستانبوول ڕۆژی ١٣ ی نۆڤامبر لۆتكه یه ك له ده ر یای مه رمه ره له لایه ن چالاكوانێكی لایه نگری پ ك ك له ڕێبازی خۆی وه ر گێڕاوه۔ ئه و كه سه كه خوشكه كه ی پێنج مانگ به ر له و ڕووداوه ده زگیر كرابوو به ده ستی هێزه كانی تایبه تی هاته كوشتن و جه نازه كه ی ناردراوه بۆ دیار به كر و له وێنده رێ بنه ماڵه كه ی له ناو"شه هیدانی" شۆڕشی كورد ناشتیان۔

به ر پرسا نی تورك ده یانهه وێت به زۆرله ك ج ك له ناو به رن، به بۆچوونی سه رۆك وه زیر ڕه جه ب ته یب ئه ردۆغان هه و ڵیكه بۆ دامه زراندنی "ده وڵه تی ڕیكبه ر یان موازی" كورد۔ ئه و هه وڵانه درێژه پێدانی ستراتیژی "ئوتونومی دیموكراتیكه" كه سه رۆكی حه بس كراوی پارتی كرێكارانی كوردستان په سه ندی كردبوو۔ ڕێبه ر ی تورك ڕایگه یاند : " توركیه ناتوانێ ده ؤڵه تێكی ڕێكبه ر یان موازی بسه لمێنێ۔ ئه وانه كه له و كرده وانه ی ئێمه ڕه خنه ده گرن پشتگری و خزمه تی تیرۆریزم ده كه ن۔ ئیمه چه ك دانانێێن۔"

سه رۆكی بارۆی پارێزه رانی دیار به كر و پارێزه ری تاوانباره سه ره كی یه كان دبێژێ " ده ڵین كه ئه وه ئیداره یه كی ناوچه یی یه كه میتینگ و خۆپیشاندانه كان به ڕێوه ده با، شاره وانه كان هه ڵده بژێرێ و رێنوێنی ده دات ۔ ۔ ۔ هه مووی ئه وانه ڕاستن! به ڵام ته واوی حیزبه سیاسێكان ئه و كاره به ڕیوه ده به ن۔"

ك ج ك بنگه ی چالاكی داده مه زرێنێ و شاره وان و پارلمانتاره كانی ب د پ ده خاته ژێر كۆنترۆڵی خۆی۔ هه ر وه ها ماڵیاتی شۆڕش كۆ ده كاته وه، له ده ره وه و له ناو توركیه۔ به پێی پێداچوونه وه یه كی وه زاره تی دارایی شاره وانێكانی كورد بڕی ١٢ میلیۆن ئۆرۆیان بۆ گریلاكان ناردووه۔

ئه و ئیداره ڕێكبه ره یان موازیانه كه له دیار به كر و هه ر وها له پارێزگاكانی رۆژهه ڵات حكوومه ت ده كه ن، به شیوه یه كی شێلگیر كه مپه ینی بایكۆتی ده زگاكانی ده و ڵه ت وه ك قوتابخانه كان، دادگاكان و مزگه وته كان وه ڕێ ده خه ن۔ له چه ند مانگ له پێش ئێستا ئیمامه كانی مزگه وته كان كه گرێدراوی پارتی كرێكارانی كوردستانن، هه موو رۆژێكی هه ینی له هه وای ئازاد، نوێژی جومعه به زمانی كوردی به ڕیوه ده به ن بۆ ركه به رایه تی له گه ڵ مزگه وته كان كه كارمه ندانی ناردراوه ی ده وڵه ت له ئانكاراوه خوتبه ی ڵێ ده ده ن۔

بۆ ناردنی کۆمێنت یا روانگه‌ و بۆچوونی خۆت له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌، له‌م فۆرمه‌ که‌لک وه‌رگره‌