جه‌عفه‌ری حه‌سه‌نپور                          jafar22@telia.com  

چۆن قانونی ئازادی فره‌ژنی هه‌ڵوه‌شێنینه‌وه؟

2008.11.14

به‌شی پێنجه‌م

به‌پارێزه‌کان! خه‌بات تاهه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی قانونی ئازادی فره‌ژنی درێژه‌ی ده‌بێ!

  5- کور‌ته‌و ئاکام

له‌ شه‌ڕی ئه‌ستێره‌کان سه‌رده‌‌که‌وین!

ئه‌لف: بۆ هه‌ڵوه‌‌شاندنه‌وه‌ی قانونی ئازادی فره‌ژنی ده‌بێ له‌ ئینترنێت به‌ته‌واوی هێز که‌لک وه‌رگرین.

ب: خه‌بات بۆ به‌رامبه‌‌ری ژن و پیاو و جیاکرد‌نه‌وه‌ی دین له‌ ده‌وڵه‌ت ده‌توانێ نه‌ته‌وه‌ کورد له‌ هه‌رچواربه‌شه‌که یه‌کگرتوو کا.

پ: به‌یارمه‌تی ئینترنێت، شارومه‌ندانی کوردستان له‌ هه‌رچواربه‌شه‌ ده‌توانن پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌ندامانی پاڕله‌مانی کوردستان  ولیژنه‌کانی  بگرن و پاڕله‌مان وه‌ک‌ ماڵه‌ خۆیان چاولێکه‌ن و حه‌ول بده‌ن دیالۆگ سازکه‌ن بۆ گۆڕانی قانونی باری که‌سێتی.

ت: لێکۆڵینه‌وه و قسه‌وباس وتێکۆشانی کولتوری ، سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوری خۆمان بۆ به‌هێزکردنی ژنی کورد در‌ێژه‌ پێبده‌ین: پێوه‌ندی دایمه‌ له‌گه‌ڵ باڵویزخانه‌ی عیڕاق و هه‌رێم، پێوه‌ندی له‌گه‌ل ڕۆژنامه‌کان و ڕادیۆ و نوێنه‌رانی پاڕله‌مانی ئه‌و وڵاتانه‌ی که  له‌تاراوگه‌‌داتێیاندا ده‌ژین، پێوه‌ندی له گه‌ڵ خه‌ڵکی ئه‌و ولاتانه له کارگه‌‌کان، یانه‌کان و فێرگه‌کان، پێشه‌کش کردنی پڕۆژه‌ بۆ خۆشکردنی ژیانی ژنی کورد له کوردستان وتاراوگه.

ج: قانونه‌که دوێنێ  له‌‌‌پاڕله‌مانی کوردستان په‌‌سندکرا به‌ڵام سه‌رۆکی هه‌رێم  به‌هۆ‌ی ئه‌وه‌ی که قانونه‌که له‌گه‌ل جاڕی عاله‌می مافی مرۆڤ نایاته‌وه و شارومه‌ندانی کوردستان لیسته‌ی ئیمزایان کۆکردووه‌‌ته‌وه و بۆیان ناردووه و داویان لێ‌کردووه حه‌ولی خۆی بدا بۆ گۆڕینی قانونه‌که، ده‌‌توانێ داوا له پاڕله‌مان بکا که قانونه‌که  ڕاگرن وبۆ گۆڕین بینێرنه‌ لیژنه‌یه‌کی تایبه‌تی. به‌وشێوه‌ سه‌رۆکی هه‌رێم ده‌توانێ ده‌ورێکی گرینگی هه‌بێ له‌  یه‌کگرتووکردنی نه‌ته‌وه‌ی کورد ودیموکراتانه‌‌ترکردنی کۆمه‌‌ڵگه‌.‌

  5-1- پێشه‌کی

به‌شی یه‌که‌م له 2008.11.06 بڵاو بووه‌ته‌وه و به‌شی دووه‌م به‌ هه‌ڵه‌نووسرابوو که له 2008.11.09 بڵاوبووه‌ته‌وه، ڕۆژی بڵاوکردنه‌وه‌که‌ی 2008.11.08  بوو. به‌شی سێیه‌م و چواره‌م له 2008.11.11  و 2008.11.12  بڵاوبوونه‌‌وه.

5-2-  زانیاری

   پاڕله‌مانی کوردستان خاوه‌نی  دووده‌سته‌لیژنه‌یه‌:هه‌میشه‌یی وکاتی. لیژنه‌‌هه‌میشه‌ییه‌کان 14 دانه‌‌ن به‌ڵام له‌ماڵپه‌ری پاڕله‌‌مان‌به‌شی لیژنه‌کاتییه‌کان ناوی هیچ لیژنه‌یه‌ک تۆمار نه‌کراوه (بۆزانیاری زیاتر بڕوانه

‌:http://www.kurdistan-parliament.org/default.aspx?page=Committees&c=Committees-Permanant

5-3-1- سکاڵا له‌ سێ لیژنه‌ی پاڕله‌مانی کوردستان

 ئه‌لف: دوێنی پارله‌مانی کوردستان  پڕۆژه‌ی  ژن‌به‌پله‌دووزانی گۆڕینی قانونی باری که‌سێتی په‌سندکرد (سه‌‌رچاوه:http://www.kurdistan-parliament.org/Default.aspx?page=articles&c=News-Main&id=3620 ).

ب: ئێستا کاتی ئه‌وه‌ هاتووه که شارومه‌ندانی هه‌ر چوارپارچه‌ی کوردستان تێکۆشانه‌کانیان‌ بۆ دابین‌کردنی به‌رامبه‌ری ژن وپیاو له‌ناوپاڕله‌مان درێژه‌ پێ‌بده‌ن.

پ: یه‌که‌م هه‌نگاو ناردنی سکاڵای خۆیانه‌ له‌قانونه‌که و داوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌وقانونه‌‌‌ژن‌به‌پله‌دووزانه‌‌یه  له‌ لیژنه‌ی مافی مرۆڤ، لیژنه‌ی به‌رگری‌کردن له‌ مافی ئافره‌ت و لیژنه‌ی کاروباری یاسایی.

ت: سکاڵای ئێمه‌ ئه‌وه‌‌یه که (1) به‌پێی جاڕی عاله‌می مافه‌کانی مرۆڤ ژن و پیاو به‌رامبه‌رن و  له‌قانونی باری که‌سێتی ئه‌و بنه‌مایه‌ له‌ژێر پێ‌نراوه، (2) بۆ دابین‌کردنی مافی به‌رامبه‌ری ژن و پیاو ده‌بێ دین له‌ده‌وڵه‌‌ت جیاکرێته‌وه وببێته‌ یه‌کێک له‌ بنه‌ماکانی‌قانونی بنه‌ڕه‌تی هه‌رێم.

ج: داوای ئێمه‌ ئه‌وه‌یه: پاڕله‌مان لیژنه‌یه‌کی کاتی دانێ بۆ پێداچوونه‌وه به پێڕه‌وپڕۆگرامی ئه‌و‌حیزبه‌کوردییانه‌ که له‌پاڕله‌مان نوێنه‌ریان هه‌‌یه  بۆ ئه‌وه‌ی بزانێ که ئه‌و‌حیزبانه‌ له پڕۆگرامه‌که‌یان به‌رامبه‌ری بێ‌ئه‌ملاو ئه‌ولای ژن‌وپیاو  وباوه‌ر به‌ جیاکردنه‌وه‌ی دین و ده‌وڵه‌تیان تێدایه‌  یان نا. ئه‌رکی ئه‌و‌لیژنه‌ ئه‌وه‌ ده‌بێ که حیزبه‌‌‌کان یارمه‌تی بدا قسه‌باس وه‌ڕێ خه‌ن و پڕۆگرامه‌که‌یان بگۆرن و کۆنگره‌ی تازه‌بگرن بۆ په‌سندکردنی ئه‌و‌دوو بنامه‌‌دیموکراتانه ‌.

چ: مه‌به‌ست: (1) پاڕله‌مان خۆی، خۆی دیموکراتانه‌تر ده‌کا و خۆی دێنێته‌‌وه له‌گه‌ڵ‌ جاڕی عاله‌می مافی مرۆڤ ووڵاته‌دیموکراتانه‌کانی ئوروپا و ئه‌مریکا و ئاسیا وئه‌فریقا. (2) پاڕله‌مان نه‌ته‌وه‌ی کورد له‌ هه‌رچواربه‌شه‌که یه‌کگرتوو ده‌کا له‌سه‌ربناغه‌ی دیموکراتانه‌‌ی به‌رامبه‌ری ژن و پیاو و جیایی دین و د‌‌ه‌وڵه‌ت، (3) پاڕله‌مان پێوه‌ندی خۆی له‌گه‌ل وڵاته‌دیموکراتانه‌کان که ئه‌و دووبناغه‌یان له‌مێژه‌ سه‌لماندووه به‌هێزتر ده‌کا و خه‌ڵکه‌کانی دنیا به‌باوه‌شێکی ئاواڵه‌‌تر پشتیوانی له‌‌‌ئیمه‌ ده‌که‌ن.

5-3-2-  له‌گه‌ل ئه‌ندامانی پاڕله‌مان پێوه‌ندی بگرین!

ئه‌لف: له ماڵپه‌‌ڕی پاڕله‌مان سێ لیسته‌ی ئه‌ندامانه‌کان هه‌یه:

http://www.kurdistan-parliament.org/default.aspx?page=Parliamentmembers&c=Presidency-Member

ب: سێ لیسته‌که: ئه‌‌‌وانه‌ن لیستی نیشتمانی دیموكراتی كوردستان ، لیستی کۆمه‌ڵی ئیسلامی کوردستان و لیستی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستان. 

پ: لیسته‌یه‌ک سازکه‌ین له‌و نوێنه‌رانه‌ی پاڕله‌مان که ده‌نگیان نه‌دا به‌ قانونی نادیموکراتانه‌ی ئازادی فره‌ژنی.  من   ئه‌و که‌سانه‌ وه‌ک پاڵیوراو پێشنیار ده‌که‌م بۆ دیاری‌کردنی قاره‌مانه‌کانی به‌رامبه‌ری ژن و پیاوی کورد  له ساڵی (2008 )-یدا . هیوادارم رێکخراوه‌کانی لایه‌نگری به‌رامبه‌ری ژن و پیاوی کورد کۆبوونه‌وه‌یه‌ک بگرن بۆ دیاری کردنی قاره‌مانه‌کانی خه‌بات بۆ به‌رامبه‌ری ژن وپیاو  له‌ناو  ئه‌وپاڵێوراوانه‌ی که شارومه‌ندان و گۆڤاره‌کان پێشنیاریان ده‌که‌ن .