سه‌باره‌ت به‌م لاپه‌ڕه‌

میوانی خۆشه‌ویست، تا ئێستا چه‌ند جار له‌به‌شی کۆمێنتی ماڵپه‌ره‌کاندا(به‌شێوه‌ی دیار ماڵپه‌ڕی رێنسانس)بۆچوونی خۆم بڵاوکرده‌وه‌ته‌وه‌. ئاشکرایه‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی کۆمێنت مه‌ودایه‌کی به‌رته‌سکی هه‌یه‌ و به‌هۆی ئه‌وه‌ی‌ من کۆمینته‌کان به‌ ئامانجی دیاره‌وه‌ ده‌نوسم(کردنه‌وه‌ی ده‌روازه‌ی وتووێژی به‌رابه‌رله‌ سه‌ پرسه‌ هه‌نووکه‌یه‌کان) هێندێک جار دوور و درێژ ده‌بن و له‌ قه‌واره‌ی کۆمینت ده‌ده‌چن. بۆیه‌ هه‌وڵده‌ده‌م لێره‌ به‌ده‌دواوه‌ ئه‌و کۆمێنتانه‌ی که‌ بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی گشتی ده‌بن ، هه‌روه‌ها به‌مه‌به‌ستی ئارشیوکردنیان لای خۆم، له‌سه‌ر ماڵپه‌ڕهکه‌‌ی خۆم بڵاویان ده‌که‌مه‌وه‌.  

جه‌فعه‌ر حه‌سه‌نپور

2008.10.25

جه‌عفه‌ری حه‌سه‌نپور                          jafar22@telia.com  

وڵامی بۆچوونه‌کانی کاک جه‌لال چوارتایی

به‌شی دووه‌م

(A) سه‌فه‌ری برینداره‌کان ویاره‌ له‌قیس‌چووه‌کان

وڵامی پێشه‌کی بۆچوونه‌که‌ی کاک جه‌لال

ئه‌لف: کاک جه‌لال مه‌‌منون بۆ وڵامه‌که‌ت! من ورده‌ورده و له چه‌ند به‌شدا خاڵ به‌خاڵ وڵامی بۆچوونه‌کانت ده‌ده‌مه‌وه.

ب: مه‌منون بۆ ئه‌وه‌ی که وڵامی ئه‌رێت داوه‌ به‌داوای من که پێکه‌وه سه‌فه‌رێک  ده‌ست پێبه‌که‌ین. چونکه من وتۆ یه‌کتر چاک ده‌ناسین. ناسینی من ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌وسه‌رده‌مه‌‌ی له دیمانه‌دا وتار و بۆچوونان ده‌نووسی. به‌ڵام کا‌تێک ڕه‌خنه‌م ده‌گرت له ڕێبازی ڕادیکاڵ، خۆت ون ده‌کرد و وڵامت نه‌ده‌داوه (بڕوانه تێبینی ژمار‌‌ چوار).

پ: دیار‌ه‌ ئه‌وه‌ قسه‌ی من نییه و قسه‌ی کارین بۆیه‌ (Karin Boye)-یه که شاعیر و نووسه‌رێکی گه‌وره‌ی سویدی بوو وله‌نێوان 1900 و (1941)-دا ده‌ژیا. کارین بۆیه‌خۆی کوشت.

ت: ئه‌و له‌شیعرێکی خۆیدا به‌ناوی "له‌ جووڵاندا" ئاوای نووسیوه:

"ئه‌وڕۆژه‌ی تێرین، قه‌ت گه‌وره‌‌‌ترین ڕۆژنییه، باشترین ڕۆژ، ڕۆژێکه‌ که تینووین،

ئه‌دی چۆن، له‌وسه‌فه‌ره‌ی ده‌یکه‌ین مه‌به‌ست ومانایه‌ک هه‌یه،به‌ڵام ئه‌وه ڕێگه‌که‌یه‌ که شایانی حه‌ول وته‌قه‌لایه..." (بڕوانه به‌شی تێبینییه‌کان، تێبینی یه‌که‌م)

ج: برینداریکی دیکه مارکوس بیروو (Marcus Birro)-یه. ئه‌ویش شاعیره‌و باوه‌ڕی به‌سه‌فه‌ره. مارکوس گیرۆده‌ی خواردنه‌وه‌ بوو، به‌ڵام زۆر قاره‌مانه‌ خۆی ڕزگار کرد. ئه‌وبرینداره‌‌ش ده‌ڵێ"به‌رده‌وام ‌ده‌‌چمه پێش. دنیا دایمه ده‌نووسرێ و ئێمه‌ش جه‌وهه‌ری قه‌ڵه‌می یه‌کترین. ئێمه‌ پێکه‌وه سه‌فه‌رده‌که‌ین."

http://www.expressen.se/1.1267774

چ: ڕاسته‌‌که‌ی من بۆ سێبه‌ری خۆم ده‌نووسم. بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵه‌ بووم و کاری پۆزه‌تیڤ و  نه‌گاتیڤمان کردووه. د‌ه‌مه‌وێ حاڵی بم بۆ کاری نه‌گاتیڤمان کرد چۆن که‌متری که‌ین و چۆن با‌شتربین. دیاره‌ ئه‌وه‌قسه‌ی من نییه و قسه‌ی بریندارێکی دیکه‌یه به‌ناوی سادق هیدایه‌ت. (بڕوانه تێبینی ژماره‌ دوو). هیدایه‌ت نووسه‌رێکی فارس بوو که بۆئه‌وه‌ی خۆی به‌سێبه‌ری دیواره‌که‌ی بناسێنێ ده‌ینوسی: ئه‌ویش وه‌ک من و تۆ ومارکوس و کارین  سه‌فه‌‌ری پێخۆش بوو. 

له‌  بوومی کوێردا ئاوای نووسیوه:

"من تێده‌‌کۆشم ئه‌وه‌ی که له‌بیرمه، ئه‌وه‌ی که له‌ پێوه‌ندی ئه‌وڕووداوانه‌‌دا له‌بیرم ماوه‌ بینووسم، به‌ڵکه‌م بتوانم بیروڕایه‌کی گشتی له‌سه‌ر ده‌ربڕم"نا، ته‌نیا دڵنیا بم یا‌ن هه‌رلانی‌که‌م  خۆم‌بتوانم باوه‌ڕ بکه‌م- چونکه‌ بۆ من چ گرینگ نیه که هی‌دیکه باوه‌ڕ بکه‌ن یان نه‌که‌ن- ته‌نیا  ده‌ترسم که سبه‌ی بمرم وخۆم هێشتا نه‌ناسیبێ- چونکه‌ به‌درێژایی ئه‌زموونی ژیان تووشی ئه‌وه‌هاتووم که چ چاڵێکی به‌خۆف ده‌نێوان من و خه‌ڵکی‌دیکه‌دا هه‌یه وتێگه‌‌یشتم که تاده‌گونجێ ده‌بێ بێده‌نگ بم، تاده‌لوێ بیری خۆم بۆخۆم‌ڕاگرم و ئه‌گه‌ر ئێستا ته‌مام‌گرتووه که بنووسم، ته‌نیا‌‌ بۆئه‌وه‌‌یه که خۆم به‌سێبه‌‌ره‌که‌م بناسێنم- سێبه‌رێک که له‌سه‌ر دیوار چه‌ماوه‌ته‌وه و واوێده‌چێ که هه‌رچی ده‌ینووسم تامه‌زرۆیانه‌ هه‌ڵیده‌لووشێ- بۆئه‌وه‌که ده‌مه‌وێ به‌تاقی که‌مه‌وه: بزانم به‌شکه‌م بتوانین یه‌کتر‌باشتر بناسین. چونکه‌ له‌وکاته‌وه که‌ ته‌واوی پێوه‌ندیم ده‌گه‌ڵ خه‌ڵکی  دیکه بڕیوه ده‌مه‌وێ خۆم باشتر بناسم. (له 6-7،  بوومی کوێر، سادق هیدایه‌ت)."

ح: من دیموکراتم و باوه‌ڕم به‌‌شه‌ر نییه. به‌ڵام پێموایه ده‌بێ ئه‌وانه‌ی شه‌ڕ هه‌ڵده‌بژێرن- جا چ له‌ناچاری وبۆنه‌جاتدانی خۆیان و چ به‌خاتری سه‌رکوتی خه‌ڵک - ده‌بێ یارمه‌تی بدرێن که ڕێبازی دیموکراتانه‌ هه‌ڵبژێرن بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کان. من پێموایه سیاسه‌ت ده‌بێ جوان بێ وه‌ک شیعریکی خۆش. دیاره‌ ئه‌وه‌ش قسه‌ی من نییه. ڕه‌خنه‌گری  ئه‌ده‌‌‌ب  هاڕۆڵد بلووم (Harold Bloom)- ی ئه‌مریکایی زۆری پێخۆشه‌ که به‌ڕه‌ک ئوباما(Barrack Obama) شاعریشه و هیواداره که سیاسه‌ت به‌ هه‌ستێکی جوانه‌وه بکا (بڕوانه تێبینی سێ).

(B)  به‌شی تێبینییه‌کان

 تێبینی ژماره‌یه‌ک

ئه‌لف:  سه‌ردێڕی شیعره‌که به‌ سویدی ئه‌وه‌یه: "I rörelse"، له ماڵپه‌‌ڕی کۆمه‌ڵه‌ی دۆسته‌کانی کارین بۆیه (Karin Boye Sällskapet) دا چاپ کراوه‌:

http://www.karinboye.se/verk/dikter/dikter/i-rorelse.shtml

ب: به‌ ئینگلیزی دێڕێک له شێعره‌که له‌سه‌ر ماڵپه‌ڕی ناو براودا هه‌یه:

http://www.karinboye.se/index-en.shtml

پ: له‌و ماڵپه‌‌ڕه‌دا هێندێک شیعر به‌ ده‌نگی شاعیر تۆمار کراواه، له‌وانه به‌شێک له شیعری "له‌جوڵاندا":

http://www.karinboye.se/verk/ljudinspelningar/index.shtml

 ت: وه‌رگێڕانی  به‌شێک له شیعره‌که سه‌ره‌تاییه و له  بۆ ئه‌وکاره‌ش که‌لکم وه‌رگرتووه له "فه‌رهه‌نگی سوێدی-کوردی (کوردی خواروو)، دانه‌‌ر: ڕێبوار ڕه‌شید داودی، ئه‌و قاموسه‌هه‌م بۆ کڕین هه‌یه و هه‌م له‌سه‌‌ر ئینترنێت:

http://lexin.nada.kth.se/sve-sku.html

تێبینی ژماره‌ دوو

ئه‌لف: ماڵپه‌‌ڕی فه‌رمی سادیق هیدایه‌‌ت:

http://www.sadeghhedayat.com/

ب:  بوومی کوێر، وه‌رگێڕ: عه‌لی نانه‌وازاده، 1995، ISBN:91-27215X.

پ: ده‌قی ته‌واوی کتێبه‌که (بوف کور):

http://www.mediya.net/perlan/farsi/s-hedayat/boofe-koor-270305.htm

ت: ئه‌و کوته‌ی که لێره‌دا نووسیومه‌ته‌وه له‌وه‌رگێڕا‌وه‌‌که‌ی کاک عه‌لی نانه‌وازاده‌ وه‌رگیراوه به‌ که‌مێک ئاڵوگۆڕه‌وه.

تێبینی ژماره‌ سێ

ئه‌لف: بۆ زانیاری زیاتر سه‌باره‌ت به پڕۆفسۆر هاڕۆڵد بلووم بڕاوانه:

http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-BloomHar.html

ب: وتاریBlooms värld  لێره‌دا بخوێنه‌وه: http://www.expressen.se/1.1283515

تێبینی ژماره‌ چوار

 دیمانه‌، وه‌ک‌ ئارشیڤ و باسه‌کانمان ماون: www.dimane.com، ئه‌وکاره‌‌‌ی کاک مه‌جید ئه‌حمه‌دیش جێی پێزانین و ڕیزه.