جه‌عفه‌ر حه‌سه‌نپور          jafarhasanpoor@gmail.com

حیکایه‌تی  هه‌وره ‌ڕه‌شه‌‌کان

2009.03.14

به‌شی سێیه‌م، کوتی یه‌که‌م:

په‌یدابوونی حیزبی تووده

3- پێشه‌کی

  به‌شی یه‌كه‌م  وبه‌شی دووه‌م،كوتی یه‌كه‌م وبه‌شی دووه‌م، کوتی دووه‌م وبه‌شی دووه‌م، كوتی سێیه‌م وبه‌شی دووه‌م، کوتی چواره‌م  له  2009.02.19  ، 2009.02.23 ،  2009.02.26  ،  2009.02.28   و2009.03.10 دا بڵاوبوونه‌ته‌وه. له‌ 2009.03.05 دا ڕوونکردنه‌وه‌‌یه‌کم زیادکرد له به‌شی دووه‌م، کوتی سێیه‌م که له‌کۆتایی به‌شه‌که بڵاوبووه‌ته‌وه.

1-3- باسه‌کانی ئه‌رڤه‌‌ند ئابراهامیان له‌سه‌ر حیزبی تووده

ئه‌لف: یه‌کێک له‌وکه‌سانه‌ی له‌سه‌ر تاریخی حیزبی تووده‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی کردووه، ئه‌رڤه‌ند ئابراهامیان (Ervand Abrahamian)-ه که هه‌رمه‌نییه‌‌کی ئێرانییه که ئێستا پڕۆفسۆر و مامۆستای تاریخه له کۆلێجی باروچ (Baruch College) له ئه‌مریکا

http://www.baruch.cuny.edu/wsas/departments/history/faculty/abrahamian.html

ب: ئابراهامیان له کتێبی "ئێران له‌نێوان دوو شۆرشدا" که بۆیه‌که‌م جار له 1982 له چاپخانه‌ی زانستگه‌ی پرینستۆن بڵاوبووه‌، باسێکی دوورودرێژی سه‌باره‌ت حیزبی تووده‌ هه‌یه  له‌سه‌رده‌می په‌یدابوونه‌وه تا ساڵه‌کانی 1980 ده‌گرێته‌وه. (Abrahamian, Ervand, Iran between Two Revolutions, Princeton University Press,second printing with corrections, 1983.)

پ: ئه‌وکتێبه‌ وه‌رگێڕدراوه‌ته‌سه‌رفارسی: "ایران در بین دو انقلاب"

 (http://www.adinebook.com/gp/product/9643123634).

ت: به‌‌شێک له بۆچوونه‌کانی ئابراهامیان له‌سه‌ر حیزبی تووده، له وتارێک به‌فارسی بڵاوبووه‌ته‌وه که به‌لاش له‌سه‌ر ئینترنێت هه‌یه: "ملی شدن نفت، کودتا و دیوار بی‌اعتمادی"

 (http://10mehr.org/wordpress/Library/Books/Tarikhi/Abrahamian.pdf).

 3-1-1-  لێکدانه‌‌وه‌ی بنه‌ماسیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی حیزبی تووده

ئه‌لف: بۆ لێ‌‌حاڵی بوون له حیزبی تووده‌ ده‌بێ له زانسته‌کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان که‌لک وه‌رگرین. یه‌کێک له‌وزانستانه‌ کۆمه‌ڵناسی سیاسه‌ت (sociology political)-ه.

ب: به‌پێی قاموس: ئه‌وباسه به‌شێکه له کۆمه‌ڵناسی که هۆیه‌کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان باس ده‌کا و [قسه‌ده‌کا] له‌سه‌ر ئاکامی دابه‌ش‌کردنی ده‌سه‌ڵات له نێوکۆمه‌ڵگه‌یه‌ک یان له‌نێو کۆمه‌ڵگه‌کاندا؛[ هه‌روه‌ها کۆمه‌ڵناسی سیاسه‌ت] باسی ئه‌و کێشه‌کۆمه‌ڵایه‌تی وسیاسییانه‌ده‌کا که ده‌بنه‌ هۆی گۆڕانی دابه‌شکردنی ده‌سه‌ڵات. (وتاره‌که به‌لاش

:http://www.encyclopedia.com/printable.aspx?id=1O88:politicalsociology).

پ: ئه‌رڤه‌ند ئابراهامیان له لێکڵینه‌وه‌‌که‌ی دا حه‌ولده‌دا بنه‌ماکۆمه‌ڵایه‌تی وسیاسییه‌کانی حیزبی تووده‌ لێکبداته‌وه.

3-1-2- باسه‌كه‌ی ئابراهامیان

ئه‌لف: ئابراهامیان له کتێبی "ئێران له‌نێوان دوو شۆرش"-دا له‌سێ فه‌سڵ باسی حیزبی تووده‌ی کردووه، له فه‌سڵی شه‌شڕا تا فه‌سڵی هه‌شت (281-418)، چاپی ئینگلیزی 1983.

ب: سه‌رده‌می دامه‌زرانی حیزبی تووده (له سێپتامبری 1941 تا ئۆکتۆبری 1942)

ئابراهامیان  نووسیویه:"حیزبی تووده ده‌ست‌به‌جێ دوای لاچوونی ڕه‌زاشا له‌پاشایه‌تی وئازادکرانی ئه‌وزیندانییه‌سیاسییانه‌ی که "که‌متر جێی مه‌ترسی" بوون په‌یدا بوو. بیست و حه‌وت ئه‌ندامی گه‌نجی ده‌سته‌ی به‌ناوبانگی "په‌نجاوسێ" مارکسیسته‌کان که له 1937 گیرابوون له (29)-ی سێپتامبر، سێزده‌ڕۆژ دوای لاچوونی ڕه‌زا‌شا، له تاران کۆبوونه‌وه  و پێکهاتنی ڕێکخراوه‌یه‌کی سیاسییان ڕایانگه‌یاند که ناوێکی به‌رزه‌فڕانه‌ی هه‌بوو: حیزبی تووده‌ی ئێران: (حیزبی خه‌ڵکی ئێران). دامه‌زرێنه‌ره‌کان، کا‌‌تی ناساندنی ڕێکخراوه‌که ، سه‌رۆکایه‌تی حیزبه‌که‌یان دا به سوله‌یمان ئه‌سکه‌نده‌ری که شازاده‌یه‌کی زۆر جێی ڕێز وڕادیکاڵ بوو و له‌ شۆرشی قانونی بنه‌ڕه‌تی شه‌‌ڕی کردبوو، [و] له مه‌جلیسی دووه‌م یارمه‌تی‌دابوو که حیزبی دیموکرات دامه‌زرێ، [ئه‌سکه‌نده‌ری هه‌روه‌ها] ڕێبه‌ری کۆمیته‌ی خۆڕاگری نه‌ته‌وه‌یی بوو له‌ شه‌ری عاله‌می یه‌که‌م وسه‌رۆکی حیزبی سۆسیالیست بوو له 1921 تا هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی له 1926" (ل281، 1983