|
"بەرەی
یەکگرتووی کورد"، لە نێوان
مەحکوومکردنی جەنایەتی حكوومەتی تورکیە و
پاساوکردنی جەنایەتەکانی حکوومەتی ئێران
هەڵوێست
بەبۆنەی مەحکووم کردنی کۆمەڵکوژیەکەی حکوومەتی
تورکیە و کوشتاری نزیک بە ٤٠ کەس لە هاونیشتمانانی
کوردمان، هاوکات لەگەڵ کۆر و کۆمەڵی جیاواز،
ناوەندێک بەناوی بەرەی یەکگرتووی کورد- پارێزگای
کوردستان لە پێوەندییەکدا ڕاگەیەندراوێکی تایبەت
بەو کۆمەڵکوژییە بۆ هەڵوێست ناردوە.
ئاشکرایە ئێمە ئیدانە و مەحکوومکردنی ئەو جەنایەتە
بە کارێکی ئەرێی و باش دەزانین، بەڵام بەو مەرجەی
هەڵوێست گرتنەکە ئامانجێکی تایبەت یا پاساوکردنێکی
نادیار(بەڵام هەست پێکراو)ی لە پشتەوە نەبێت.
بەرەی یەکگرتوو کە خۆی وەک رێکخراو یا ناوەندێکی
کوردی لە رۆژهەڵاتی کوردستان پێناسە دەکات، لەم
ڕاگەیەندراوەدا دەیەوێت وا نیشان بدات کە بواری
چالاکیی رۆژهەڵاتی کوردستان بەگشتییە و لەم
پێناوەدا ئەم بەشەی کوردستان وەک حکوومەتەکانی
ئێران دابەشیان کردوە پێناسە دەکات، بۆیە هاتوە لە
کۆتایی ڕاگەیەندراوەکەیدا و پاش ناوی بەرەی
یەکگرتووی کورد، ئوستانی کوردستانی لە
ڕاگەیەندراوەکەی زیاد کردوە واتا دەبێ لێرە
بەدواوە چاوەروانی ڕاگەیەندراوی ئوستانە
کوردنشینەکانی دیکەی وەک کرماشان و ئیلام و
"ئازەربایجانی رۆژئاوا" بین. ئەگەرچی ئوستانی
کردنی رۆژهەڵاتی کوردستان خۆی جێگەی قسەیە و
دەتوانێ کوردستانی بوونی هەرکام لەو ئوستانانە
خەوشدار بکات، بەڵام لەبەر ئەوە مەبەستی ئەم دەقە
باس لە ڕاگەیەندراوی مەحکوومکردنی جەنایەتەکەی
تورکیەیە، ئەوباسە دادەنێن بۆ هەڵسوکەوتێکی
سەربەخۆ.
بەرەی یەکگرتووی کورد(ب.ی.ک) وەک لە ناوەکەی
دەردەکەوێ، ناوەندێکە کە بە ڕواڵەت بۆ بەرژەوەندیی
کورد پێکهاتوە. ئاشکرایە هەر ناوەندێک کە پێک دێت،
پێش هەموو خۆی لەو "مەکان"ـە جوگرافییەدا پێناسە
دەکات کە تێدا سەرهەڵدەدات. لەبەر ئەوەی کوردستان
دابەشکراوە، بەو پێیەش کە بەرەی یەکگرتووی کورد
(ب.ی.ک)، لە رۆژهەڵاتی کوردستان پێکهاتوە، دەبێ
تەوەری سەرەکیی چالاکی و تێکۆشانی ئەم رێکخراوە،
ئەم بەشەی کوردستان واتا رۆژهەڵاتی کوردستان و باس
لەسەر کێشە و گرفتەکانی ئەم بەشەی کوردستان بێت.
بەپێچەوانەوە، گەر تەمەرکوزی چالاکیی لە دەرەوەی
ئەم بەشەی کوردستان بێت، ئیتر بە رێکخراو یا
ناوندێکی ڕاستەقینە و جیدی بۆ ئەم بەشەی کوردستان
ناناسریت. لەبەر ئەوە ئەو شێوە هەڵوێست گرتنە نەک
هیچ ماڵیاتێکی بۆ ئەو رێکخراوە نییە، بەڵکوو
بەقازانجی کۆماری ئیسلامییشە. چوونکە کۆی ئەو
هەڵوێستانەی تا ئێستای ئەم رێکخراوە وا ئیلقا
دەکەن کە کورد لە باشووڕ و باکوور تووشی گرفت و
زەختی حکوومەتی و کێشەیە، بەڵام لە رۆژهەڵات و لە
ژێر دەسەڵاتی "حکوومەتی عەدڵ و قستی ئیسلامی"دا
"بێ مزەڕەتە " و لە خۆشیدا دەژی.
ئاشکرایە کۆی تێکۆشانی ئەم بەرەیە کە تا ئێستا
تەنیا ڕاگەیەندراو دەرکردن بوە،ئەو حیزبەی وەک
حیزبێکی مەجازی ناساندوە. واتا بوونێکی ڕاستەقینەی
لە کۆمەڵگەی کوردستان(رۆژهەڵات) تا ئێستا بەدی
نەکراوە. لەوەش خراپتر گەر چاو لە کۆی ئەو
ڕاگەیەندراوانە بکەین، دەبینین هیچ هەڵوێستێکی
جیدی و رەخنەگرانە بەنیسبەت حکوومەتی ئێران
نابینین و زۆرتر خۆی بە مشوورخواردن بۆ بەشەکانی
دیکەی کوردستان(کە ئەرکی سەرەکی ئەو نییە) سەرقاڵ
کردوە.
رەنگە بڵیین کە ئەم رێکخراوە لە ژێر دەسەڵاتی
حکوومەتی ئیڕاندا چالاکە و دەبێ بەچاولێکردن لەو
دەسەڵاتە چالاکیەکانی بباتە پێش. بە باوەڕی ئێمە
پاساو هێنانەوەیەکی وەها، تەنیا تەوجیهی
بێعەمەلی و جیدی نەبوونی ئەو رێکخراوەیە.
ئێمە دەپرسین هۆ و ئەنگیزەی پێکهاتنی بەرەی
یەکگرتووی کورد یا هەر رێکخراو و ناوەندێک لە ژێر
دەسەڵاتی حکوومەتی ئێران(یا هەر حکوومەتێکی دیکە)
چییە؟ مەگەر پاراستنی بەرژەوەندیی نەتەوەیی،
دیفاع لە مافەکانی شاروەندی کورد و قەبووڵ کردنی
بەرپرسایەتیی لە نێوان نەتەوە و دەسەڵاتی
ناوەندی(لێرەدا حکوومەتی ئیسلامی) ئەرکی سەرەکیی
ئەو رێکخراوە نییە؟ ئەگەر ناوەندێک لە رۆژهەڵاتی
کوردستان خۆی بە مودافعی نەتەوەکەی دەناسێنی و
نەتوانێ نیو هێندەی تێکۆشەری بواری مەدەنی، رێزدار
کەبوودوەند دیفاع لە نەتەوەکەی خۆی بکات و، خۆی بە
کێشەگەلی بێ ماڵیاتەوە سەرگەرم بکات کە مەترسیی
بۆی نییە و بە چەشنێک داکۆکی کردن لە حکوومەتی
ئێران بێت، داخۆ نەبوونی لە بووينی باشتر نییە؟
ڕێکخراوێکی ئەوتۆ تەنانەت لە رێکخراوە
کارتۆنییەکان کە ساڵانی پێش حکوومەتە
داگیرکەرەکان دایاندەنا زیانبار ترە. لەبەر ئەوە
ئەوان تەنیا ژمارێک بەکرێگیراو بوون و بۆ پلە و
پوول چەشنێک جاشایەتیان دەکرد. بەڵام ئەم ناوەندە
بە رواڵەت "سەربەخۆ"یە و بۆ مافی کورد تێدەکۆشێ.
بەڵام بەداخەوە کاتێک چاو لە کردەوەی دەکرێ،
جیاوازیەکی ئەوتۆی لەگەڵ رێکخراوە کارتۆنییەکان
نییە. بۆ نموونە بۆ هەڵوێست گرتن دژی حکوومەتە
داگیرکەرەکانی دیکە (بێجگە لە حکوومەتی سووریە کە
برای هاوپشتی حکوومەتی ئێرانە) شێرن و وا بە
گەڵوویاندا دەچنەوە، کە هاکا بێانخۆن، بەڵام کاتێک
دەگاتە نۆرەی ئێران، ئەوە چەند ساڵە حکوومەت
کۆڵبەری بێتاوانی کورد دەکوژێت، کەچی تائێستا
ڕاگەیەندراوێک کە ڕاستەوخۆ حکوومەت بە بەرپرسیاری
کوشتاری کۆڵبەران بزانێ بڵاو نەکردوەتەوە، کاتێک
تێکهەڵچوونێک لە نێوان پێشمەرگە یا گەریلا و
حكوومەتی ئیران دێتە ئاراوە، کوژراوانی حکوومەت بە
شەهید ناودەبا و بە بێ روون کردنەوەی ناوەرۆکی
مەبەست"هەرچەشنە تێکهەڵچوونێک" مەحکووم دەکات.
بەشێوەیەک کە کەسانی ناشارەزا وا دەزانن حکوومەت و
بەکرێگیراوانیی، مەزڵووم و بێتاوان و ئەوە
پێشمەرگە و گەریلان کە پەلاماریان دەدەن و "حوسین
وار شەهیدیان دەکەن".
بۆ سەلماندنی هەموو ئەو ڕاستیانە، چاوێک لەو
ڕاگەیەندراوە بکەن کە (ب.ی.ک)دژی حکوومەتی تورک
بڵاوی کردوەتەوە. پاشان ئەو پرسیارە لە زیهنی
خۆتان زەق بکەنەوە: ئایا تا ئیستا و لەبەرابەر
کوشتاری کۆڵبەرانی هاونیشتمانیمان لە رۆژهەڵات ئەم
ناوەندە چ هەڵوێستێکی بوە؟ ئیتر لەبەرابەر زیاتر
لە ٣٠ ساڵ جەنایەت و کوشتار و گرتن و ... حکوومەتی
ئێران لە کوردستان چ هەڵوێستێکیان هەیە، با
پێشکەشیان بێت.
تێبینی:
بۆ هەڵسەنگاندنی
چۆنیەتی چالاکیی بەرەی یەکگرتووی کورد لە
رۆژهەڵاتی کوردستان، ئەوە بەسە کە چالاکیەکانی
لەگەڵ چالاکیی ناوەندەمەدەنییەکانی باکووری
کوردستان هەڵسەنگێنن کە بە چ تاوانێک هاتوونە
مەیدان و چ مەترسی و هەڕەشە و ... تەحەمول دەکەن.
دەقی ڕاگەیەندراوەکەی بەرەی یەکگرتووی کورد
بەیانیەی بەرەی یەکگرتووی کورد- پارێزگای کوردستان
بە بۆنەی هێرشی ئاسمانی دەوڵەتی تورکیا بۆ سەر
خەڵکی سیڤیلی کورد
بە داخەوە جارێکی تر مرۆڤی بێ تاوانی کورد کەوتنە
بەر شاڵاوی هەڵمەتێکی تری کۆمەڵکوژی و کارەساتێک
خولقا کە پیشاندەری وێنەیەک بوو لەسیاسەت و
کردەوەکانی دەوڵەتی تورکیا هەمبەر گەلی کورد و
هەروەها لە چۆنێتی مامەڵەی نامرۆڤانەی ئەو دەوڵەتە
لە گەڵ خەڵکی ژێر دەسەڵاتی خۆی.
کاروانی ئەو کەسانە کە رۆژانە بە وەمەترسی خستنی
گیانی خۆیان هەوڵ بۆ دابین کردنی کەمترین بنەما و
پێداویستی یەکانی ژیان دەدەن، خۆی لە خۆی دا
گەورەترین هێمایە بۆ چۆنێتی مامەڵەی دەوڵەت لە گەڵ
ئەو خەڵکە و کەم و کۆڕیەکانی ژیانی ئەو بەشە لە
وڵات. ئەمە پێش هەموو شتێک، خۆی تاوانێکی گەورەیە
کە باس لە نەهامەتی و چەتوونی ژیانی خەڵکانێک
دەکات کە ناچارن بۆ دابین کردنی ژیانی رۆژانە پەنا
بۆ مەترسی دارترین کارەکانی موومکێن بەرن و
چاوپۆشی بکەن لە هەموو مەترسیەکانی ئەو رێگایە.
دەبێ دەوڵەتی تورکیا ئەو پرسیارە لە خۆی بکات کە
ئایا لە بەشەکانی تری ئەو وڵاتە دا، چەندە ئەگەری
ئەوە هەیە کە خەڵکانێک بە کۆمەڵ گیانی خۆیان بۆ
کەمترین داهاتەکان بخەنە مەترسی و ئایا ئەو واقیعە
ئابووریە لە کوردستان هەیە و راستەخۆ بەشی گەورەی
دەسکردی سیاسەتەکانی خۆیەتی، یەکسانە لە گەڵ
بەشەکانی تری وڵاتی تورکیا.
بەڵام کۆکوژی ئەم کەسە بێ تاوان و دەس نەچووانە
ئێتر هێندە کردەوەیەکی قیزەونە کە ویژدانی
مرۆڤایەتی دەهەژێنێ. بۆیە بۆ ئێستا و لەم کاتەدا،
ئێمە پێمان وایە، ئەرکی یەکەمی دەوڵەتێکی
بەرپرسیار لە روودانی ئاوەها کارەساتێک دا، داوای
لێ بوردنە لە هەموو کەس و کاری قوربانیان و
هەروەها رای گشتی و لێ پێچینەوە کردن لە کەسانی
تاوان بار و روانە کردنیان بۆ بەردەم دادگایەکی
عادڵانە. هەروەها لە باری مادی یەوە دەبێ هەوڵ
بدرێت بۆ قەرەبووکردنەوی زیان لێ کەوتووان و کەس و
کاری قوربانیان. هەرچەندە ئەمە دەتوانێ فەقەت
هەتوانێک بێت بۆ بەشێکی بچووک لە برینێکی گەورەتر
و ناتوانێ هەموو ئەو مێژووە خوێناوی یە کە وڵاتی
داگرتووە سارێژ بکات.
لە لایەکی تریشەوە ئەم رووداوە دڵ تەزێنە لە کاتێک
دا روو دەدات کە دەوڵەتی ئێستای تورکیا بە بۆنەی
کۆمەڵ کوژیەکانی سەدەی رابردوو کەوتۆتە ژێر
گووشاری نێونەتەوەیی و بە تایبەت ئۆرووپایی. ئەمە
دەبێ دەوڵەتی تورکیا هۆشیار بکات کە بیری مێژوویی
جیهان، کردەوەی ئاوەها ناشیرین لە بیر ناکات و هەر
کاتێک بێت بەرۆکی پێ دەگرێ.
زۆر درەنگ نابێت ئەو کاتەی کە کۆمەڵانی
ئازادیخوازی بەرەکانی داهاتووی ئەو وڵاتە سیمای
قیزەونی رەگەزپەرەستی لە خۆیان دوور بکەنەوە و
داوای لێ بووردن بکەن لە هەموو ئەو گەلانەی کە
پێشتر و ئێستاشی لە گەڵ بێ کەووتوونەتە بەر
شاڵاوەکانی ژێنۆساید و سیاسەتەکانی یەکسان سازی
فەرهەنگی و زمانی دەوڵەتانی پێشوو. کە وابوو باشتر
وایە تورکیا چیتر سیمای نەتەوەکەی لە بەردەم رای
گشتی جیهانی دا ناشیرین نەکات و چیتر
بەرپرسیاریەتی کردەوەیەکی دژە مرۆڤانەی لە وێنەی
بوردمانی کەسانی سیڤیل نەهێلرێتەوە بۆ نەوەکانی
داهاتوو.
ئێمە وێڕای مەحکووم کردنی ئەم کردەوە نامرۆڤانە،
لە سەر ئەو باوەڕەین کە چارەسەر کردنی یەکجاری
کێشەی گەلان لە تورکیا پێویستی بە پێداچوونەوە لە
سیاسەتەکانی ئەمڕۆی وڵات و کردنەوەی رێگای
دیالۆگێکی نیشتمانی و هەمەگیرە کە تێ دا هیچ رەگەز
و زمانێک سەرپشکیەکی بە سەر ئەوانی تردا نەبێت.
ئەمە تەنیا رێگایەکە کە دەتوانێ چارەسەریەکی
هەتاهەتایی بۆ کێشە مێژوویەکانی ئەو وڵاتە بەرهەم
بێنێت. هەروەها چارەیەکی ئاشتیخوازانە و
دیمۆکراتیکە بۆ پێکەوە ژیانی هەموو گەلانی تورکیا.
بەرەی یەکگرتووی کورد- پارێزگای کوردستان
بۆ ناردنی کۆمێنت یا روانگه و
بۆچوونی خۆت لهسهر ئهم بابهته، لهم فۆرمه
کهلک وهرگره
|
