|
ڕێبازی کۆمهڵه له تۆی بهڵگهکانیدا
ئهیوب ئهیوبزاده
بهشی
شهشهم
کۆمەڵەى شۆڕشگێڕى زەحمەتکێشانى کوردستانى ئێران و
بزووتنەوەى نەتەوەیى شارەکانى رۆژهەڵاتى کوردستان
یەکێک لە رووداوەکانى چەند سال لەمەوبەرى
رۆژهەڵاتى کوردستان هاتنە ئاراى پڕۆژەى ساخکەرەوەى
کۆمەڵە بۆ جیا بوونەوە لە حیزبى کۆمۆنیستى ئێران
بوو. لە بیروڕاى گشتى کورددا گرینگى سەرهەڵدانى
ئەم رەوتە تەنیا ئەوە نەبوو کە جیا بوونەوەیەک لە
حیزبى کۆمۆنیستى ئێراندا پێکهاتووە و لە ئاکامدا
ریزەکانى ئەو حیزبە تووشى لێکترازان و کەرت
کەرتبوون هاتووە. وهلانانى قەوارە و مودیلى
حیزبێکى سەرانسەرى لە کوردستان وێڕاى هەر
گرینگیەکى کە هەیەتى، نەیدەتوانى بەتەنیایى تا ئەو
رادەیە بیرو سەرنجى گشتى لە کوردستان بۆ لاى خۆى
رابکێشێ. گرینگى دەسپێکى ئەم رەوتە بۆ بیروڕاى
گشتى کورد بە ماناى کرانەوەى دەلاقەو سەرەتایەکى
نوێ بوو بۆ پێدا چوونەوە بە کۆمەڵێک بنەماى فیکرى
دوگم و چەقبەستوو و خوێندنەوەیەکى واقعبینانە لە
هەناوى کۆمەڵەدا بۆ دۆزى کورد. هەر لەو سۆنگەیەوە
لە کوردستان هەنگاوەکانى پڕۆژەى ساخکەروەى کۆمەڵە
بۆ ماڵاوایى لە سیاسەتەکانى رابردووى کە هەموو
دۆزى کوردى لە روانگەى هەڵسووکەوتى بزوتنەوەى
کرێکارى ناوەندەوە دەنرخاند، بە هێندگیرا. کە چى
بە پێچەوانەى ئەو چاوەڕوانییە پڕۆژەى ساخکەرەوەى
کۆمەڵە هەر لە کاتى دەسپێکى گەشەو سەرهەڵدانەوە
هۆکارى شکست وناکامیى سیاسیى خۆى، تەنیا لە
نەبوونى پێگەى کرێکاریى حیزبى کۆمۆنیستى ئێراندا
بینیەوە و رەخنەى رادیکاڵى فکرى و سیاسى ئاراستەى
بنەماو رەهەندە فکرییەکانى دیکەى ئەو حیزبە نەکرد.
هەر بۆیە بە کردەوە لەم بوارە گرینگەدا دوورە
پەرێزى گرتەبەر و بەتایبەتى لە پێوەندى لە گەڵ
مەسەلەى کورددا نەیوانى چ باسێکى تیۆریکى لە نەقدى
رابردوو لە بوارگەلێکى وەک "تیۆرى شەڕى چینەکان لە
کوردستان"، قۆناغى ئێستاى خەباتى کورد، مەسەلەى
چەمکى نەتەوە و دەوڵەتى نەتەوەیى و داگیرکراوى
کوردستان تێکەڵاوى دیسکۆرسى نوێى سیاسى ئێستاى خۆى
بکا.
لەو کاتەدا تەفسیر و پاساوى جۆراوجۆر بۆ ئەو خۆ
دزینەوەیە دەبیسرا. یەکێک لەو پاساوانە ئەوە بووکە
ئەو گرفتە لاى رێبەریى کۆمەڵە نییە، بەڵکوو ئەوە
ریزەکانى کۆمەڵەن کۆسپى سەر رێگاى هێنانە ئاراى
رخنەیەکى رادیکاڵ لە رابردوون، نەک رێبەریى
کۆمەڵە. لەونێوەشدا ئاماژەیان بە هۆکارێکى
راستەقینە دەکرد و دەیان گوت: ریزەکانى کۆمەڵە بە
ساڵانێکى دوور و درێژ بە بیر و فەلسەفەى شۆڤینیستى
تیۆریسێنەکانى حیزبى کۆمۆنیستى ئێران فرچکیان
گرتووە و بەرهەمى قوتابخانە و فێرگەى "رەفیق
حیکمەت" و "رەفیق ئازەرین" بوون و لە رێگاى
وانەکانى ئەوانەوە لە چەمکى نەتەوە و نەتەوایەتى
دەڕوانن و هەر بۆیە داواى کات و پشوو درێژییان لە
لایەنى بەرامبەر دەکرد بۆ ئەوى رێبەریى کۆمەڵە
بتوانێ بەرە بەرە کارتێکەرییەکانى بۆمبارانى
فیکریى ئەو سەردەمە لە مێشک وبیریاندا بشواتەوە.
بەڵام راگەیەندراوى ئەم رۆژانەى دەفتەرى سیاسى
کۆمەڵە سەبارەت بە بزووتنەوەى ئێستاى شارەکانى
کوردستان نیشانیدا ئەم پاساوەى باسى لێوە کرا
چەندە هەڵە و دوور لە راستى بوو. لە راستیدا دەبێ
بڵێم پاساوەکە بە پێچەوانەوە بوو. بە خوێندنەوەى
ئەم راگەیەندراوە دەردەکەوێ ئەوەى تا ئێستا
نەیتوانیوە دۆزى کورد و جێگاى خۆى بناسێ، رێبەریى
کۆمەڵەیە و کلیلى گرفتەکە لە باخەڵى ئەودایە.
هەروەک دەزانین ئێستا ئەوە مانگێکە شارەکانى
رۆژهەڵاتى کوردستان یەک لە دواى یەک بوونەتە مەکۆى
بەگژدا چوونەوەى رووبەڕوو لە گەڵ هێزە داگیرکەرانى
کۆمارى ئیسلامى. خەڵکى راپەڕیو هەر رۆژیک لە
شارێکەوە خۆ بە و دەسپێکە نووێیەوە گرێدەدا. لە
ئاکامى دەسڕێژى هێزەکانى رێژیمیش ژمارەیەک گیانى
خۆیان لە دەسداوە. لە هەمبەر ئەو بزاڤە نوێیە کە
لە پاش داگیرکردنهوهی کوردستان له لایهن
کۆمارى ئیسلامىیهوه تا ئێستا دەتوانم بڵێم
دیاردەیەکى بێوێنەیە، ئەرکى حیزبێکى سیاسى ئەوەیە
بە وردى و بە دوور لە خەون و خەیاڵ و ئارەزووى
رێکخراوەیى خۆى، لە هۆکارەکانى ئەم پرۆسە نوێیە
بکۆڵیتەوە و پاشان لە بەر رۆشنایى هۆکارەکانى،
پێشنیار و رێگا چارەسەرى خۆى بهێنێتە گۆڕێ.
بۆ ئەوەى لە زمان بەیاننامەى دەفتەرى سیاسى
کۆمەڵەوە بزانین بۆچى ئیستا شارەکانى رۆژهەڵاتى
کوردستان بوونەتە شانۆى بەرەنگار بوونەوەى ئاشکرا
و ئەو هۆکارەانە چین بوونەتە هاندەرى کورد بۆ
ئەوەى بێتە مەیدان و بە دەستى بەتاڵ لە بەرامبەر
ماشێنى سەرکوت و داپڵۆسینى رێژیمدا رابوەستن،
پێویستە سەرنجێک لە دەقى بەیاننامەکە بدەین.
سەردێڕى بەیاننامەکە بەم جۆرە دەست پێدەکا:(( گەلى
کورد لە خەبات بۆ دیمۆکراسى، لە دژى سەرە رۆیى)).
دواتر دێمە سەر ئەوەى کە کۆمەڵە بە چ مەبەستێک ئەو
سەردێڕە لێل و تەماوییەى بە دانستە هەڵبژاردوە و
تیشک خستنە سەرى بۆ دواتر هەڵدەگرم. دواى ئەو
سەردێڕە لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە:" ناڕەزایى و
رێپێوانى جەماوەریى لە زۆرێک لە شارەکانى کوردستان
بۆ پشتیوانى لە خەڵکى شارى مهاباد و
داخوازییەکانیان جارێکیتر کوردستانى وەک پەیکەرێکى
پتەو، یەکگرتوو، خۆڕاگر و ئازادیخواز بەرەورووى
کۆنە پەرەستى و دواکەوتوویى ئیسلامى کردۆەتەوە.
بێشک خەباتى سیاسیى ئێستاى کوردستان، دەسپێکى
قۆناغێکى نوێیە لە خەباتى ئازادیخوازانەی خەڵکى
کوردستان و ئێراندا. رووداوەکانى چەند رۆژى
رابردوو سەلماندیى کە وشیارى سیاسى، هاوپشتى بەرین
و قوولى جەماوەرى، عەداڵەت خوازى، بوێرى و شەهامەت
بۆ بەرەنگار بوونەوە و بڕیارى گۆڕان، لە بەرانبەر
دۆخى ترساندن و تۆقاندنى دیکتاتۆڕیى ئیسلامى نە
تەنیا دانەمرکاونەوە، بەڵکوو پتەوتر بووە،
بەتایبەت لە دوو حەوتووى رابردوودا، ناڕەزایى و
خەباتى جەماوەرى زۆر بە روونى نیشانىدا کوردستان
هێشتا پێشەنگ و سەنگەرى دیمۆکراسىیە لە بەرامبەر
زۆروێژى و سەرەڕۆیى ئایینیدا."
خوێنەر لە دواى خوێندنەوەى ئەم رستانەى
راگەیەندراوى دەفتەرى سیاسى کۆمەڵە، بۆى هەیە
بپرسێ پڕۆژەى ساخکەرەوەى کۆمەڵە چ شتێکى گۆڕیوە.
ئەدەبیاتى سیاسى؟ خوێندنەوەى بۆ دۆزى کورد؟
ماڵاوایى لە سەردەمى تێنەگەیشتوویى لە راستییەکانى
کوردستان؟ کامانەیان؟ ئەوەى دەیبینین هەمان
زێهنیەتى کۆنى رابردووە. قەوانەکە هەمان قەوانی
میراتى سەردەمى بەسەر چووە. ئەوەى گۆڕاوە تەنیا
توێکڵ و قاوەغەکەیە. جاران لە قاڵب و کەوڵى
حیزبێکى فەشەلى فرچک گرتوو بە بیرى شۆڤینیزمى
نەتەوەى فەرمانرەوا بانگ وسەڵاى بۆ دەدا و ئێستا
چووەتە نێو جلوبەرگێکى خۆماڵییەوە. ژێرخان وبنەما
فکرییەکان بە دەست لێ نەدراوى هەر وەک خۆیان
ماونەتەوە و کۆمەڵە بە تەمایە، بە ناوێکى دیکەوە
بێتەوە ناو شانۆى سیاسى ئەمڕۆى کوردستان. لە
رابردوودا بە هۆى سەروەرى دیسکۆرسى چین و تەبەقە
دەیهەویست دۆزى نەتەوەیى کورد کپ بکا و ئێستاش بە
هۆى کەڵک وەرگرتن لە هێندێ دەستەواژەى وەک
"دیکتاتۆرى ئیسلامى"، "سیکۆلاریزم" و "پێشەنگیى
دیمۆکراسى" حاشا لە هۆکارى تەقینەوەى نەتەوەیى
ئەمڕۆژانەى رۆژهەڵاتى کوردستان بکا. بەڵام
راستییەکەى ئەوەیە بە کەڵک وەرگرتن لەو دەستە
واژانە کۆمەڵە ناتوانێ بزووتنەوەى ئەمڕۆى شارەکانى
کوردستانى بندەستى ئێران پێناسە بکا. ئەوەى لێرەدا
دیتمان چەواشەکارى، یا خۆ راستترە بڵێم
گەندەڵکارییەکە تا سەر ئێسقان ئاوێتەى وشەبەوشە و
دێربە دێڕى راگەیەندراوى دەفتەر سیاسى کۆمەڵە
بووە. بۆ کەسانێک تۆزۆکەیەک شارەزاییان لە سەر
مێژووى رابردووى ئەو رێکخراوە هەبێ بە خوێندنەوەى
ئەو دێڕانە، بڕیارنامەکانى کۆنگرەى دووهەمى
کۆمەڵەیان دێتەوە بیر. لەو سەردەمەشدا کۆمەڵە
نەیدەویست دان بە وە دابنێ بزووتنەوەى کورد
بزوتنەوەیەکى رزگاریخوازانە و نەتەوەییە کە دەیەوێ
ماڵێکى سیاسى بۆ کورد چێ بکا، بۆیە لە پێشدا
ناوێکى نامۆ و نا قۆڵاى بە نێوى "جونبشى مقاوەمەتى
خەڵکى کورد"ى لە سەر دانا بوو. پاشان لە کاتى
پێناسەکردندا دەیگوت: "جونبشى مقاومەت
بزووتنەوەیەکە کە بە دژى دیکتاتۆرى عوریانى
بورژوازى هاتۆتە مەیدان"، ( بڕوانە بڕیارنامەکانى
کۆنگرەى دووهەمى کۆمەڵە). لە راگەیەندراوى دەفتەرى
سیاسى ئێستاى کۆمەڵە شدا بە دانستە و بە ئەنقەست،
بۆ هۆکار و بزوێنەرى خۆپیشاندانەکانى خەڵکى
شارەکانى کوردستان کەڵک لەم میتۆدە وەر دەگیرێ و
بەناوى " پەیکەرى پتەو و خۆراگر"،" ئازادیخواز
بەرەو رووى کۆنەپەرستى"، " دواکەوتووى ئیسلامى"،
"عەداڵەتخوازى و بوێرى وشەهامەت وبەرنگار بوون
لەبەرامبەر دیکتاتۆرى ئیسلامى"، هەول دەدا،
نێوەڕۆکى نەتەوەیى ئەو بزاوتە نوێیە حاشاو نکۆڵى
لێ بکا. کۆمەڵە پاشان لە درێژەى گرتنە پێشى
سیاسەتى بەراوەژو نیشاندانى هۆکارەکانى ئەم
بزاوتە، روو لە هێزە سیاسیەکانى ئێران دەکا و
دەنووسێ: "ئێمە داوا لە هەموو هێزە سیاسییە
دیمۆکرات و ئازادیخوازەکان و هەڵسووڕاوانى
کۆمەڵایەتى و سیاسیى لە سەرانسەرى ئێران دەکەین،
خەباتى ئێستاى جەماوەرى کوردستان بە دژى کۆمارى
ئیسلامى، بە خەباتێکى جەماوەرى، مەدەنى و پێشکەوتن
خوازانەى دژى دواکەوتوویى، بە سەفى دیمۆکراسى و
ئازادیخوازى دژى سەرە رۆیى، بە بەرەى سکۆلاریزم لە
بەرانبەر ئیسلامى ویلایەتى فەقیى و خەبات بۆ
وەدیهێنانى مافى ئینسانى و شارومەندى لە بەرانبەر
تاڵانکەرى و زۆر وێژى، بزانن و بێ هیچ شک و
گۆمانێک پشتیوانى بکەن لە بزوتنەوەى سیاسى و
جەماورەیى کوردستان..... کۆمەڵە بە هەموو هێز و
توانایەوە بۆ پتەوتر کردنى بزووتنەوەى سیاسى و
نارەزایى جەماوەرى و بەروە پێش بردنى تێدەکۆشى و
پەرەدان بە دیمۆکراسى و عەداڵەت خوازى و سکولاریزم
بە ئەرکى خۆى دەزانێ و جەخت دەکاتەوە سەر هاوچارە
نووسى سیاسى خەڵکى کوردستان لەگەڵ خەڵکى ئێران."
ئەم فاکتانە بەسن بۆ ئەوەى مرۆڤ لەو ڕاستیە بگا
کە کۆمەڵە لە گەڵ چ قەیرانێکى قووڵى فکرى و سیاسى
بەرەو رووە کە نە دەتوانێ خۆى پێناسە بکاو
نەجوڵانەوەى رزگاریخوازانەى کورد. بۆ وێنە لە
لایەک لە هەنگاوێکیدا ئاڵاى نەتەوەیى کورد بە
"رەسمیەت" دەناسێ ( کە ئەوەش خۆى باسێکى جیاواز
هەڵدەگرێ) کە چى لە لایەکتریشەوە، فارۆق بابامیرى،
ئەندامى دەفتەرى سیاسیى کۆمەڵە، لە وتارەکەیدا
هەوڵدەدا، خەونى لە مێژینەى کیانێکى کوردى
بڕەوێنێتەوە و "جیاوازى خوازى " بە تاوانێکى دزێو
ناو زەد بکا. بەڵام ئەم کێشەیە لە ناو کۆمەڵە دا
شتێکى تازە و نوێ نییە. هەر لە دواى رووخانى
رێژیمى شاوە کە کۆمەڵە بە کردەوە وەک رێکخراوێکى
سیاسى پێنایە مەیدان، هەتا رۆژگارى ئێستا
نەیوانیوە ئەو جۆرەى کە پێویستە کێشەکانى کۆمەڵى
کوردەوارى بە شێوەیەکى واقعبینانە هەڵسەنگێنێ.
مێژووى ئەو وڵاتە، خسوسیات و تایبەتمدییەکانى بە
دایم ئاڵقەیەکى ونبووى ناو گوتارى سیاسى ئەم
رێکخراوە بووە. تا ئەو کاتەى مارکسیزم وەک
ئیدۆلۆژییەکى باوى سەردەم لە کوردستان زهمینهی
هەبوو، لە هەوڵى ئەوەدا بوو هەموو کێشەکانى
ئەوکۆمەڵگایە بەگەزو ربەى فاکتۆرى ئابوورییەوە
پێناسە بکا. لە رۆژگارى ئێستاشدا کە دیسکۆرسى
سەروەریى تیۆرى چینایەتى گرینگى جارانى خۆى لە
دەسداوە، لە هەوڵى ئەوەدایە بە هێنانە گۆڕى
چەمکگەلێکى وەک "سکۆلاریزم" و "دیمۆکراسى"،
پاشەکشەیەکى بێهەست و خوست بە دۆزى نەتەوەیى کورد
بکا و لە سەر حیسابى کپکردنى دیسکۆرسێکى تر زیان
بە تواناکانى سیاسى نەتەوەیى کورد بگەیەنێ. بەڵام
هەروەک چۆن لە رابردوودا کێشەى سەرەکیى کورد،
کێشەى شەڕى چینەکان نەبوو، ئێستاش بە هەمان شێوە
مەسەلەى سکۆلاریزم، تەنیا گرفتى کورد نییە.
تورکیەى کەماڵیزم دەیان ساڵە سێکولارە بەڵام داخوا
کورد توانیویەتى تەنانەت بۆ یەک رۆژیش هەناسەیەکى
راحەت لە ژێر سێبەرى ئەو حکومەتە سێکولارەدا
بکێشێ؟
رێبەرانى کۆمەڵە، تووشى قیاس بە نەفسێکى گەورە
هاتوون. ئەوان چونکە خۆیان بە ساڵانێکى دوور و
درێژ لە دەزگاى فیکرى و سیاسى "حیکمەت" و
"ئازەرین"دا چاوترسێن کراون، هەستى خۆ بەکەم
زانین، تێکەڵاوى کاراکتێرى سیاسیان بووە؛ لایان
وایە کورد و نەسڵى تازە پێگەیشتووى ئێستاى کوردیش
تووشى ئەو کارەساتە بوون کە نەوێرن باس لە بوونى
نەتەوەیى خۆیان بکەن!
بە پێچەوانەى روانگەى راگەیەندراوى کۆمەڵە،
هۆکارەکانى ئەم بزووتنەوەیە بە پلەى یەکەم رەگ و
ریشەى مێژووییان لە کۆمەڵى کوردەواریدایە و لە
ئاکامى بارودۆخى ژێر دەستەیى و زۆرداریى نەتەوەیى
کوردەوە سەرچاوەیان گرتووە. بزوێنەرى ئەم
بزووتنەوەیە دیاردەیەکى سەر بەخۆ لە کەشو هەواى
ئەمڕۆى ئێرانە، بزووتنەوەیەکى خۆرسک و بزاڤێکى
تایبەتى کوردستانییە. هاوکات لە گەڵ ئەوەیش
لەماوەى چەند ساڵى رابردوو دەسکەوت و
سەرکەوتنەکانى باشوورى کوردستانیش هۆکارێکى
پاڵنەرى دیکە بوون بۆ ئەوەى رادەى ویست و
داخوازەکانى کورد لە رۆژهەڵاتى کوردستان خۆى لە
ئاستێکى بەرزتردا ببینێتەوە و پلەى هۆشیارى
نەتەوەیى بەو شوێنە بگا کە ئێتر قایل بەوە نەبێ
ئەحمەدى نژاد، رەفسەنجانى و خاتەمى حوکمى بە
سەردابکەن. لێرەدا بە تەماى ئەوە نیم نکۆڵى لە
بوونى خاڵ و ویستى هاوبەش لە نێوان کۆمەڵى
کوردەوارى لە رۆژهەڵاتى کوردستان و کۆمەڵى ئێران
بکەم. راستە هێندێک پرسى هاوبەش لە نێوانیاندا
هەیە، بەڵام ئەم دوو کۆمەڵگایە لە دوو قۆناغى
سیاسى جیاوازدان. کورد تەنیا گرفتى مەسەلەى
دیمۆکراسى و سێکولاریزم نییە. لە پلەى یەکەمدا
گرفتى نەتەوەییە، گرفتى ئاڵا، خاک و زمان و سنور و
پێناسەیە؛ گرفتى سەروەرى و دەسەڵاتدارەتى
نەتەوەییە؛ ویستى لەقکردنى سەرداریەتى نەتەوەى
باندەستە؛ گرفتى بوون و هەواڵدان بۆ مانەوەیە.
لە راستیدا ئەوەى لە چەند رۆژى رابردوودا بوون بە
هاندەرێک بۆ ئەوەى جەماوەرى کورد بڕژینە سەر
شەقامەکانى کوردستان هەر ئەو فاکتۆرانە بوون کە بە
کورتى باسیان لێوەکرێ. ئەمڕۆ کورد لە کوردستانى
بندەستى ئێران، لە کەمترین حاڵەتدا خوازیارى
گۆڕینى ستروکتور و پێناسە و قەوارەى حاکمیەتى
میللى لە ئێران و تێکشکاندنى دەسەڵاتى گرد و کۆى
ناوەند و دانانى سنوورێک بۆ دەسەڵاتدارێتى
نەتەوەیى ویەکێتى ئارەزومەندانەیە. کۆمەڵە لە
جیاتى ئەوەى ئەو راستیانە لە راگەیەندراوەکەى دا
بە بنەما بگرێ و هەوڵبدا ئەو تایبەتمەندییانەى
مەسەلەى کورد بە گوێى ئۆپۆزیسیونى ئێرانى بگەیەنێ،
راست بە پێچەوانەوە جوڵاوەتەوە و لە پێناوى رازى
کردنى ئۆپۆزیسیۆنى ئێرانیدا نکۆڵى لە راستیەکانى
گرتووەتە پێش. کورد چ بکا و سووچى چیە کاتێ بەشى
هەرە زۆرى ئۆپۆزیسونى ئێرانى هێشتا نەیتوانیوە بە
جۆرێکى ئەقڵانى لە تەک دۆزى نەتەوەکانى دانیشتووى
ئێران بە خۆیدا بچێتەوە و خۆى لە مێژووى سەرەڕۆیى
و کولتوورى دەیان ساڵەى ئینکار و نکوڵى کردنى
نەتەوەکان رزگار بکا؟ رێبەرانى کۆمەڵە لە جێگاى
ئەوەى هەوڵ بدەن کولتوورى ئینکار کردن و حاشا
لێکردن بدەنە بەر رخنەى سیاسى و لەقاودان، لە
راگەیاندراوەکەیاندا کێشەکانى دۆزى کوردیان بەرەو
ئاقارێ ئاراستە کردووە کە ئۆپۆزیسیونى ئێرانى
تووشى سڵەمینەوەنەکا.
ئەم چەواشەگەرییە بە رادەیەک لە راگەیەندراوەکە دا
بنجى داکوتاوە کە ئەگەر بێتوو ناو و ئارمى کۆمەڵە
لە سەر راگەیەندراوەکە بۆ ساتێک وەلا بنێی پێتوایە
دەسپوخت و ئەدەبیاتى سیاسى رەوتێکى سەربە قۆڵێکى
دووى جۆزەردانیى وەک حەمید رەزاى جەلایى پوور
لەمەڕ ناسیونالیزمى مەدەنى دەخوێنییەوە، نەک هى
حیزبێکى کوردى! ئەوە پەیڤى حیزبێکى کوردى نییە.
دەنگى حیزبێکى کوردى لە کات و ساتێکى وادا بەرز
کردنەوەى ئیدیعانامەیەکى نەتەوییە، کە
تایبەتمەندى و خسووسیاتى بزووتنەوەى کورد بە
ئاشکراو بە بێ هیچ ترس و لەرزێکى سیاسى لە خۆیدا
نیشان بدا و بە بێ زمانگرتن لە گەل دۆزى نەتەوەیى
خۆى ڕێ ببڕى و دەربڕى ژان و کێشەکانى نەتەوەیى
نەتەوەکەى بێ.
رێبەرانى کۆمەڵە هەروەک چۆن لە حیزبى کۆمۆنیستى
ئێراندا نەیانتوانى سەرەڕاى ئەو هەموو نفرەت
پژێنییەى کە بە هۆى پراکتیک و نووسینەکانیانەوە لە
سەر ناسیونالیزم بە درێژایى چەندین ساڵ بەرهەمیان
هێنا بوو، دڵى ئازەرین وحیکمەت و موقەدەم و
تهقوایی بە دەست بێنن، هەر بە هەمان شێوەش لە
قۆناغى ئێستا دا لە رێگاى بە کارهێنانى وشەگەڵێکى
وەک "سێکولاریزم" و "بزووتنەوەى مەدەنى" ناتوانن
سەرنجى ئۆپۆزوسیونى ئێرانى بۆ لاى خۆیان رابکێشن.
بە پێچەوانەى وتارەکەى ئەم دواییانەى فارۆقى
بابامیریش ( وتارى هاوڕیان لە کوێن؟) ناسیونالیزم
لە کوردستان دیاردیەکى واقعى و حاشاهەڵنەگرە و
پێویست بە شاردنەوە ناکا. لە بیروڕاى گشتى کورد دا
خۆف وترس بۆ دەربڕینى خیتاب و گوتارى ناسیونالیستى
سەردەمى بەسەر چووە. ئۆپۆزیسیونى ئێرانیش بە راست
و چەپ و بە میللى و سێکولارییەوە زۆر باش ئەوە
دەزانن و لە ئاکامى هەست پێکردن بەو راستییەیە لە
حاند بزووتنەوەى شارەکانى کوردستان بێ دەنگى و
قڕوقەپێکى ئاگاهانەیان گرتووەتە بەر. ئەوان زۆر
باش دەزانن و لەو راستیە گەیشتوون بزووتنەوەى کورد
لەم سەردەمەدا سیلاى لە تەواویەتیى ئەرزى و
سەرداریەتى نەتەوەیى ئەوان گرتووە و نەتەنیا لە
تێزى دەستێوەردانى مرۆڤى و پشتیوانى کۆمەڵگەى
نێونەتەوەیى ناپرینگێتەوە، بەڵکوو بە تەواوى حازرە
باوەشى بۆ ئاواڵە بکاتەوە. کورد لەو نێوەدا چیى
هەیە لە کیسى بدا؟
بە وردبوونەوە لە ئەدەبیاتى سیاسى بەکار هاتوو لە
راگەیەندراوى دەفتەرى سیاسى کۆمەڵەى شۆڕشگێڕى
زەحمەتکێشانى کوردستانى ئێران ئەو راستییە دەر
دەکەوێ، کە هێشتا کۆمەڵە و رێبەرایەتیەکەى
ماڵاوایى یەکجارەکیان لە گەڵ رابردووى سیاسى خۆیان
نەکردووە و سەرلێشێواو و بێشوناسن. هێشتا
نەهاتونەتە سەر ئەو باوەڕە کە کەڵک وەرگرتن لە
چەمکگەلێى وەک "خەبات بۆ دیمۆکراسى وبە دژى
سەرەرۆیى" پڕ بە پێستى دۆزى کورد و
خۆپیشاندانەکانى ئێستاى شارەکانى کوردستان نین.
بۆ دۆزى کورد واتاکانى دیمۆکراسى و سەرەڕۆیى
واتاگەلێکى لێل و شێواو و بێ هەستن، ناتوانن
دەربڕى خسڵەت و نێوەڕۆکى بزووتنەوەى
رزگارىخوازانەى کورد بە ماناى راستەقینەى وشە بن.
بۆ وێنە ئەگەر لە چەمکى دیمۆکراسى بڕوانین لە
دونیاى ئەمڕۆدا هەرکەس بە شێوەیەک باسى دەکا.
ئەگەر ئەمڕۆ لە شێعەیەکى عێراقى ماناى دیمۆکراسى
بپرسین دیمۆکراسى بە ماناى زۆرایەتى دەناسێنێ.
چوونکە ئەمڕۆ بۆ خۆى زۆرینەیە. ئەگەر لە سەڵتەنەت
تەڵەب یا کەسێکى وەکوو "بابەکى ئەمیر خوسرەوەى"
بپرسى، سیستەمى دیمۆکراسى لە هەڵبژێران و
هەڵبژاردندا خولاسە دەکاتەوە. ئەگەر لە لایەنگرێکى
ناسیونالیزمى مەدەنیش هەر هەمان پرسیار بێنیتە
گۆڕێ، پێشنیارت پێدەکا لە پێشدا مەسەلەى خۆت لە
چەمکی ئیتنیستیە جوێ بکەیەوە و وەک نەتەوە باسى
دەسەڵات و ماف نەکەى. ئەگەریش لە نەتەوەیەکى بێ
دەوڵەتى وەکوو کورد ئەو پرسیارە بکەى دیمۆکراسى لە
وڵاتێکى فرەنەتەوەدا بە پلەى یەکەم لە دابەشکردنى
دەسەڵاتى سیاسىو ئابوورىو یەکێتیەکى
ئارەزوومەندانە دا پێناسە دەکا.
لەو نێوەدا تۆ بڵێى سووچبار زمانى کوردى بێ و ئەو
زمانە ئەوەندە هەژار بێ و ئەوەندەى لە باراندا
نەبێ تا کوو یارمەتیدەرى رێبەرانى کۆمەڵە بێ بۆ
دەر بڕینى دەستە واژەى روون و راشکاوانەتر؟ تۆ
بڵێى ئەو زمانەى خانى پێى نووسیوە و بیرى سەربەستى
لە رێگاى وشەکانییەوە بە گوێى مرۆڤى کورد
گەیاندووە بەشى ئەوە نەکا رێبەرانى کۆمەڵە ئیلهامى
لێ وەرگرن و ئەدەبیاتى سیاسیى خۆیانى پێ دەوڵەمەند
بکەن؟ ئەى حاجى قادرى کۆیى و هەژار و هێمن
موکریانى و عەبدوڵڵا پەشێوچى؟ کە هەر کام بۆ خۆیان
قوتابخانەو فێرگەیەکن. بەڵام راستییەکەى ئەوەیە
گرفتەکە پێوەندى بە زمان و دەوڵەمەندى و هەژارى
زمانى کوردییەوە نییە. خۆ ئەگەر وابای، زاناو
بلیمەتێکى وەک بێشکچى تاقەدێڕێکیشى بۆ نەدەنووسرا.
بەڵام وەک دەزانین خامە رەنگیەنەکەى گەورە ترین
بەرهەمى زانستیى بۆ دۆزى کورد خوڵقاندوە. جیاوازى
نێوان بێشکچى و کۆمەڵە لەوەدایە یەکەمیان بە تورکى
دەنووسێ بەڵام بە کوردى بیردەکاتەوە. کەچى
دووهەمیان لە گەڵ ئەوەى بە کوردیش دەنووسێ، بەڵام
وەک چەپێکى نەتەوەى باندەست بیردەکاتەوە لە دۆزى
نەتەوەیى کورد. کەوایە تا ئەو کاتەى گۆڕان لە بیر
وهزر پێکنەهاتووە، ئەدەبیاتى سیاسى و راوێژى
نووسین و ئاخافتن و لێکدانەوەکانیش ناتوانن خۆ لە
بیچمێکى نوێتردا ببیننەوە، ئەمە گرفتى کۆمەڵەیە.
کۆمەڵە دەبێ بیرێک لە نەشتەرگەرییەکى وا بکاتەوە.
بۆیە لێرەدا هەڵەیە هەرکەس وا بیر بکاتەوە کە لە
کاتى نووسینى ئەو راگەیەندراوەدا، کۆمەڵە بە خەیاڵ
و ویستوویە تاکتیکێکى وا بەکاربێنێ بۆ ئەوەى
پشتیوانیى ئۆپۆزیسۆنى ئێرانى بۆلاى کورد رابکێشێ.
بە پێچەوانەوە بە ورد بوونەوە لە کاکڵ و جەوهەرى
"راگەیەندراوى دەفتەرى سیاسى" و وتارى " هاوڕێیان
لە کوێن" مرۆڤ دەتوانێ لەو راستییە بگا کە هێشتا
رێبەریى کۆمەڵە گرفتى خۆى لەگەڵ چەمکى ناسیونالیزم
و دۆزى نەتەوەیى کورد بۆ سەروەرى نەتەوەیى
چارەسەر نەکردووە. ئەگەر کۆمەڵە پێدا چوونەوەیەک
بەو هەڵوێستەى دا نەکا، ئەو خەتە فکرییە لە درێژەى
خۆیدا ئەو فیدرالیزمەى کە لە ئێستاوە بۆ داهاتوو
باسى لێوە دەکا، دەخاتە کەوانەى پرسیار و
گومانەوە. واتە فیدرالیزمێک نابێ لە سەر بنەماى
ئیتنیکى و نەتەوەیى بۆ کورد. بەڵکوو لە باشترین
حاڵەت دا فیدرالیزمێک دەبێ لە سەر بنەماى " مافى
شارومەندى" و پشتگوێ خستنى گرینگیى دانانى سنوورێک
بۆ دەسەڵاتدارێتى نەتەوەیى لە رۆژهەڵاتى کوردستان.
10/8/2005
گهر بۆچوونێکت ههیه ئێره کلیک بکه
تکایه ئیشاره بکهن که پهیامهکهتان لهسهر
کام بابهته
مافی بڵاوکردنهوهی ئهم
بابهته بۆ ههڵوێست پارێزراوه ، به هێنانی ناوی سهرچاوه
کهڵک وهرگرتن لهم بابهته ئازاده
|
